From 'doomscrolling' to nomophobia, how the digital age is affecting our brains

Can you go five minutes without checking your phone? Do you open Instagram 'just for a second' and suddenly realize that 30 minutes have passed? Do you wake up in the night and the first thing you do is check your notifications? Or do you keep scrolling through negative news, even though you know full well that it's adding to your anxiety?

 

Welcome to the era of new digital addictions. Experts emphasize that the goal is not to demonize smartphones, social networks or video games. The digital world is already part of our lives and can bring great benefits. The problem begins when use becomes difficult to control and begins to take the place of sleep, work, studies, social relationships or physical activity. Meanwhile, scientific research has begun to give names to many of these behaviors.

 

First official diagnosis, gaming disorder

 

One distinction is crucial. Not everything called 'phone addiction' is officially considered a disease.

 

However, the World Health Organization has recognized gaming disorder in the International Classification of Diseases, ICD-11.

 

This does not mean that gambling excessively automatically constitutes an illness. The disorder is associated with a loss of control over gambling, giving gambling an increasing priority over other activities, and continuing this behavior despite negative consequences. To be diagnosed, it must have a significant impact on personal, family, social, school, or occupational functioning, generally for at least 12 months.

 

And this only affects a minority of players, not every person who spends a few hours in front of a video game.

 

Social media addiction, when endless scrolling on the screen becomes the problem

 

Here the situation is more unclear.

 

Social media addiction, referred to in scientific studies as 'problematic social media use' or 'social media use disorder', is currently not an independent diagnosis in the ICD-11, like gaming disorder.

 

However, the phenomenon has been studied extensively.

 

The signs are relatively clear: the desire to stop, but the inability to do so; spending more time online than planned; a strong need to check social networks; neglecting other activities; frustration when platforms cannot be accessed or continuing to use them despite the problems they cause.

 

The American Psychological Association urges people to pay attention to these very behaviors, especially in teenagers.

 

Shifrat janë domethënëse. Sipas sondazhit të fundit të madh ‘Health Behaviour in School-aged Children’ (HBSC) të Organizatës Botërore të Shëndetësisë në Evropë, i kryer me rreth 280 mijë të rinj të moshave 11, 13 dhe 15 vjeç në 44 vende dhe rajone, 11% e adoleshentëve shfaqin shenja të përdorimit problematik të rrjeteve sociale, krahasuar me 7% në vitin 2018. Përqindja rritet në 13% te vajzat dhe bie në 9% te djemtë.FOMO, frika se mos humbet diçka

 

Një nga ‘kurthet’ më të fuqishme të rrjeteve sociale tashmë ka një emër shumë të njohur, FOMO, akronim për ‘Fear Of Missing Out’, ose frika se mos humbet diçka.

 

Është ajo ndjesi që të bën të mendosh: ‘Po sikur të ketë ndodhur diçka ndërkohë?’

 

Kështu kontrollojmë WhatsApp-in, Instagramin, TikTok-un, lajmet dhe bisedat, edhe kur nuk kemi ndonjë arsye konkrete për ta bërë këtë.

 

FOMO nuk është diagnozë psikiatrike. Megjithatë, është një fenomen psikologjik i studiuar në lidhje me përdorimin problematik të internetit dhe rrjeteve sociale. Një studim i publikuar në vitin 2024 analizoi pikërisht lidhjen mes FOMO-s, përdorimit problematik të rrjeteve sociale dhe ‘doomscrolling’, duke zbuluar se mekanizmat e rregullimit të emocioneve luajnë një rol të rëndësishëm.

 

Me fjalë të tjera, sa më shumë të ndiejmë nevojën për të përdorur mjetet digjitale për të menaxhuar ankthin, mërzinë ose emocionet e pakëndshme, aq më shumë rrezikojmë të futemi në një rreth vicioz.

 

Doomscrolling, pse vazhdojmë të lexojmë lajme të këqija?

 

Ky është ndoshta një nga fenomenet më karakteristike të epokës së telefonave inteligjentë.

 

Doomscrolling nënkupton konsumimin kompulsiv të lajmeve negative, luftëra, katastrofa, kriza, aksidente, sëmundje dhe skandale. Një lajm të çon te tjetri dhe gishti vazhdon të lëvizë në ekran.

 

Paradoksi është i qartë: kërkojmë informacion për t’u ndier më të përgatitur, por shpesh përfundojmë duke u ndier edhe më të shqetësuar.

 

Doomscrolling nuk është as ky një diagnozë e pavarur mjekësore, por është bërë objekt studimi në fushën e sjelljeve problematike online. Studimet e kanë lidhur atë me FOMO-n dhe vështirësitë në rregullimin e emocioneve.

 

Dhe mund të shndërrohet në një tjetër kurth: sa më shumë shqetësohemi, aq më shumë informacion kërkojmë; sa më shumë informacion negativ konsumojmë, aq më shumë rritet shqetësimi.

 

Nomofobia, kur mungon telefoni dhe shfaqet ankthi

 

‘Nomofobia’ është një term i krijuar nga shprehja angleze ‘no mobile phone phobia’.

 

Nuk nënkupton thjesht ‘jam i mërzitur që e lashë telefonin në shtëpi’. Termi përdoret për të përshkruar shqetësimin ose ankthin që lidhet me mungesën e telefonit inteligjent, humbjen e lidhjes ose pamundësinë për të aksesuar informacionin dhe marrëdhëniet digjitale.

 

Edhe këtu duhet bërë kujdes me terminologjinë, pasi nuk bëhet fjalë për një diagnozë zyrtare të pavarur.

 

Megjithatë, është një fenomen i studiuar dhe gjithnjë e më shumë i lidhur me sjellje të tjera problematike. Një studim i publikuar në vitin 2026 analizoi së bashku nomofobinë, varësinë nga rrjetet sociale dhe FOMO-n, duke identifikuar frikën e humbjes së informacionit si një nga lidhjet më të rëndësishme mes këtyre fenomeneve dhe simptomave të ankthit e depresionit.Me pak fjalë, telefoni mund të shndërrohet në një lloj ‘objekti sigurie’, nëse e kemi me vete, gjithçka duket në rregull. Nëse zhduket, edhe për disa minuta, diçka na duket sikur nuk shkon.

 

Dridhja fantazmë, telefoni që vibron edhe kur nuk vibron

 

A ju ka ndodhur ndonjëherë të jeni të bindur se telefoni po ju dridhet në xhep, por kur e nxirrni kuptoni se nuk ka ardhur asnjë njoftim?

 

Ky fenomen quhet sindroma e dridhjes fantazmë.

 

Nuk është një sëmundje e njohur, por një fenomen perceptues i studiuar. Truri mund të interpretojë stimuj të vegjël fizikë si dridhje të telefonit, veçanërisht kur jemi mësuar të presim vazhdimisht njoftime.

 

Është pothuajse versioni digjital i ndjesisë ‘po më thërret dikush’, kur në fakt askush nuk ka telefonuar.

 

Pagjumësia e shkaktuar nga telefoni

 

Problemi nuk lidhet vetëm me sa kohë kalojmë online, por edhe kur e përdorim teknologjinë.

 

Të lëvizësh nëpër ekran ndërsa je shtrirë në shtrat duket e padëmshme: ‘Do të shoh vetëm dy video dhe pastaj do të fle’. Problemi është se dy videot mund të shndërrohen në 20 minuta, një orë ose edhe më shumë.

 

Shoqata Amerikane e Psikologjisë thekson se përdorimi i teknologjisë pranë orarit të gjumit, veçanërisht rrjeteve sociale, lidhet me çrregullimet e gjumit te adoleshentët.

 

Një studim afatgjatë i publikuar në vitin 2025 gjeti gjithashtu një lidhje mes përdorimit problematik të rrjeteve sociale dhe shfaqjes së mëvonshme të simptomave depresive dhe të ankthit, ku problemet me gjumin duket se luajnë një rol të pjesshëm në këtë lidhje. Megjithatë, autorët theksojnë se marrëdhënia është komplekse dhe nuk duhet interpretuar automatikisht si shkak dhe pasojë.

 

Përfundimi praktik është i thjeshtë: nëse telefoni na vjedh gjumin, problemi nuk është më vetëm koha e kaluar përpara ekranit.Rrjetet sociale dhe trupi, ndikimi fizik

 

Revolucioni digjital nuk ndikon vetëm te truri.

 

Orët e kaluara përpara ekranit mund të nënkuptojnë më pak lëvizje, më shumë qëndrim ulur, lodhje të syve dhe probleme muskuloskeletore të shkaktuara nga qëndrimi në të njëjtin pozicion për periudha të gjata.

 

Termi ‘tech neck’, ose ‘qafa e telefonit’, përdoret gjithnjë e më shumë për dhimbjet dhe tensionin që lidhen me qëndrimin e kokës të përkulur drejt pajisjes. Nuk është një diagnozë e re mjekësore, por përshkruan një problem konkret: po kalojmë gjithnjë e më shumë kohë me qafën të përkulur mbi ekran.

 

OBSH-ja, kur trajton efektet që lidhen me përdorimin problematik të teknologjisë dhe lojërave, thekson gjithashtu qëndrimin ulur, problemet muskuloskeletore, çrregullimet e gjumit dhe problemet me shikimin.

 

Truri nuk është ‘i sëmurë’, problem bëhet sjellja

 

And this is perhaps the most important difference.

 

We shouldn't turn every digital habit into a diagnosis.

 

Watching TikTok for an hour, playing a video game over the weekend, checking Instagram, or reading the news doesn't necessarily mean you're addicted. The quantity alone isn't enough.

 

What really makes the difference is the control and influence over daily life. The question we need to ask ourselves is not just: 'How many hours do I spend on my phone?', but: 'Can I stop when I want to? And what am I sacrificing to keep going?'

 

If the phone starts to take away time from sleep, work, studies, relationships, physical activity, or real life, then the alarm signal becomes much more serious. The new frontier, a 'social media addiction'?

 

Scientific research is going even further.

 

In 2025, a group of researchers proposed criteria for a possible classification of 'social media use disorder', identifying loss of control and impairment in daily life functioning as central elements. Possible criteria also include a preference for online interactions and FOMO.

 

But it is still a field of research, not a new official diagnosis.

 

And therein lies the challenge of the future: understanding when a technology designed to capture our attention ceases to be a useful tool and begins to morph into behavior that is difficult to control.

 

Because the real problem may not be the phone itself.

 

It could be that we have built a digital world that is able to tell us every few seconds: 'Hey, look at me. You've missed something.' /Euronews.com/