Iceland says 'No'! Four lessons from the referendum on EU membership

Iceland has voted 52.8% in favor and 47.2% against resuming accession negotiations with the European Union, effectively closing the door to membership. Here are four conclusions from the referendum.

Iceland says "No".

In a closely watched referendum that ended in a no-go, the Nordic country rejected reopening accession negotiations with the European Union.

A “yes” would have restarted the process that was abandoned in 2015. By then, Reykjavík had managed to close 11 chapters of the long process. The wealthy nation was almost guaranteed to become one of the leading candidates in the race.

But Icelanders instead chose to preserve what they have: a close partnership with the 27-nation bloc, which is just one step away from full membership.

Here are the four main conclusions.

Fish surpasses all

For those outside Iceland, it was tempting to analyze the referendum through a geopolitical lens: Russia's war against Ukraine, China's unfair competition, and, of course, Donald Trump and his punitive tariffs and threats to annex Greenland.

But the main factor that gave him the vote was precisely the fish.

As an island with a vast Exclusive Economic Zone in the North Atlantic, the fishing industry is deeply rooted in the national consciousness. It is a major employer, accounting for around 8% of the country's GDP and nearly 40% of its exports.

The country jealously protects its fishing rights. Between 1958 and 1976, Iceland and the United Kingdom were involved in a series of confrontations called the “Cod Wars,” which ended with Reykjavík winning over London.

EU membership would have brought Iceland under the Common Fisheries Policy (CFP), which dictates rules about who can fish, where and when, and how much they can catch. Most of these quotas are set annually after negotiations. Member states are then responsible for ensuring that fishermen do not exceed their limits.

On the eve of the referendum, a Gallup poll showed that 90% of Icelandic companies linked to the fishing sector opposed joining the bloc.

The government tried to allay these concerns by saying it would ask Brussels for “full authority” over the country's fishing system. The European Commission said it was ready to consider “creative” solutions.

However, these statements apparently failed to convince those who feared the consequences of giving up too much control.

A deep urban-rural divide

Ndarja urbane-rurale në referendum ishte e qartë.

Nga gjashtë zonat zgjedhore në vend, vetëm dy votuan “po”. Dhe këto dy ndodhen në kryeqytet, Reykjavík, qendra e pushtetit.

Në jug të Reykjavíkut, 54.5% e votuesve zgjodhën “po”. Në veri të Reykjavíkut, përqindja ishte edhe më e lartë, në 57.5%, duke përputhur një model të vërejtur diku tjetër në Evropë që tregon mbështetje më të madhe për integrimin politik dhe ekonomik në qytetet e mëdha.

Në të kundërt, zonat zgjedhore Veriperëndimore, Verilindore dhe Jugore votuan të gjitha “jo” me diferenca që tejkalonin pragun prej 60%. Në këto komunitete rurale, industria e peshkimit luan një rol më të madh në punësim krahasuar me kryeqytetin, ku është margjinale.

Në zonën zgjedhore Jugperëndimore, e cila rrethon Reykjavikun dhe ishte e fundit që raportoi rezultatet përfundimtare, 47% votuan “po” dhe 53% votuan “jo”.

Pjesëmarrja në referendum (82.5%) ishte më e lartë se në zgjedhjet e mëparshme parlamentare në Islandë (80.18%), duke reflektuar interesin e gjerë për këtë çështje.

Në total, u hodhën 225,031 vota: 118,040 zgjodhën “jo” (52.8%) dhe 105,399 zgjodhën “po” (47.2%). Ndërkohë, 1,652 ishin të zbrazëta ose të pavlefshme.

Statusi quo qëndron i fortë

Duke refuzuar bisedimet e pranimit, islandezët i qëndrojnë besnikë status quo-së së krijuar sipas nevojave të tyre, të cilën e kanë krijuar gjatë dekadave të angazhimit me Brukselin.

Islanda tashmë gëzon akses të gjerë dhe të pakufizuar në tregun e vetëm sipas marrëveshjes së Zonës Ekonomike Evropiane së bashku me Norvegjinë dhe Lihtenshtajnin. (Peshkimi dhe bujqësia janë përjashtuar dukshëm nga kjo skemë.)

Ishulli nordik është pjesë e Zonës Shengen, Sistemit të Tregtimit të Emetimeve (ETS) dhe programeve kryesore si Erasmus dhe Horizon. Ky nivel aksesi i ka kërkuar Islandës të miratojë gati 9,000 pjesë të legjislacionit të BE-së, pa pasur nevojë për votë në Bruksel.

Vendi është gjithashtu i lidhur ngushtë me politikën e jashtme të bllokut dhe është anëtar i NATO-s, Këshillit të Evropës dhe “Koalicionit të të Gatshmëve” për Ukrainën.

Kur votuesit u pyetën nëse donin ta çonin këtë partneritet deri në vijën e finishit, ata dukeshin se kishin arritur në përfundimin se “deri tani, gjithçka mirë” ishte e mjaftueshme.

Kryeministrja Kristrún Frostadóttir tregoi se si, gjatë fushatës, kishte parë “njerëzit janë shumë të kënaqur me marrëveshjen e EEA-së dhe me marrëveshjet që kemi aktualisht me Bashkimin Evropian”.

“Kjo mund të tregojë se duhet të bëjmë një punë edhe më të mirë në mbrojtjen e asaj marrëveshjeje dhe shpresoj që i gjithë parlamenti do ta mbështesë këtë”, tha ajo.

Asnjë hyrje për të pasurit

Nëse Islanda do të kishte zgjedhur të rifillonte bisedimet e pranimit, ajo do të ishte bërë menjëherë një favorite në garë.

Officials and diplomats in Brussels privately acknowledged that the Nordic country, with its enviable GDP of 84,000 euros per capita, highly developed economy and nearly 100% renewable electricity mix, would have moved to the top of the queue overnight.

But they were also aware of Iceland's difficult prospect of outpacing other candidates, especially those in the Western Balkans, who have waited more than a decade to join the bloc. The union of Iceland and Montenegro was proposed as a possible solution to avoid negative reaction from the region.

This will not happen and the membership race will remain as it is./ Euronews.com