Rënia e Vuçiç zgjon socialistët, a po hapet beteja për një PS pa Ramën?

Humbja e Aleksandër Vuçiç në Serbi ka ngjallur reagime në politikën shqiptare, por vëmendja nuk është përqendruar vetëm te fitorja e lëvizjes studentore dhe fundi i dominimit të gjatë të liderit serb.

Siç duket, brenda Partisë Socialiste, figura të njohura të këtij kampi kanë zgjedhur të flasin për pushtetet që nuk janë të përjetshme, për kontrollin e institucioneve dhe për nevojën e ndryshimit. Mesazhe që, përtej zhvillimeve në Beograd, mund të lexohen edhe në kontekstin e debatit për të ardhmen e PS-së dhe drejtimin e saj pas Edi Ramës.

Pandeli Majko, Ditmir Bushati, Elisa Spiropali dhe Erion Veliaj kanë reaguar në mënyra të ndryshme ndaj rezultatit në Serbi.

Edhe pse asnjëri prej tyre shprehet hapur se brenda PS-së po nis një garë e organizuar për pasuesin e Ramës, por, në një moment kur Shqipëria po përballet me protesta studentore dhe kritika ndaj mënyrës së qeverisjes, mesazhet për fundin e pushteteve të konsoliduara marrin një domethënie politike që shkon përtej kufijve të Serbisë.

Bushati e lidh modelin e Vuçiç me Shqipërinë

Reagimi i ish-ministrit të jashtem, Ditmir Bushatit është ndër më të drejtpërdrejtët për sa i përket lidhjes mes zhvillimeve në Serbi dhe realitetit shqiptar. Ish-ministri  ka paralajmëruar se taktikat e përdorura nga Vuçiç për të ruajtur pushtetin kanë hedhur rrënjë edhe në Shqipëri, teksa i referohet klientelizmit, kontrollit politik dhe ekonomik dhe dobësimit të mekanizmave demokratikë.

Bushati e ka cilësuar fitoren e lëvizjes studentore si një zhvillim me rëndësi historike dhe ka vënë në dukje se një lëvizje e organizuar, pa infrastrukturë të madhe partiake dhe pa burimet e një makinerie shtetërore, arriti të mposhtë një pushtet të konsoliduar. Mesazhi i tij nuk kufizohet te urimi për studentët serbë, por përmban edhe një paralajmërim për mënyrën se si pushteti mund të përqendrohet dhe të përdoret për të mbrojtur interesat e një grupi të ngushtë.

Në këtë pikë, reagimi i Bushatit prek një nga debatet më të ndjeshme në politikën shqiptare: sa hapësirë ka për konkurrencë të brendshme, kontroll institucional dhe ripërtëritje politike brenda një partie që drejtohet prej vitesh nga i njëjti kryetar?

Spiropali dhe mesazhi për pushtetet që nuk janë të përjetshme

Edhe Elisa Spiropali është ndalur te mësimi politik që, sipas saj, vjen nga zgjedhjet në Serbi. Ajo ka shkruar se qytetarët kanë mundësinë dhe fuqinë të ndryshojnë drejtimin e vendit të tyre, edhe përballë pushteteve që pretendojnë se janë të përhershme.

Në pamje të parë, bëhet fjalë për një reagim mbi zhvillimet në një vend fqinj, por, në kushtet kur Spiropali ka qenë vetë pjesë e debateve për drejtimin dhe funksionimin e Partisë Socialiste, ky formulim tërheq vëmendjen edhe përtej çështjes serbe.

Në muajt e fundit, ajo ka ngritur publikisht nevojën për ripërtëritjen e PS-së, më shumë demokraci të brendshme dhe hapësirë për meritën e brezin e ri. Për këtë arsye, deklarata se asnjë pushtet nuk është i përjetshëm nuk mund të shkëputet plotësisht nga debati mbi të ardhmen e partisë ku ajo bën pjesë.

Kjo nuk do të thotë se Spiropali ka shpallur një betejë të hapur për postin e kryetares, por në një parti ku Edi Rama ka përqendruar prej vitesh drejtimin politik, çdo thirrje për ndryshim, meritokraci dhe hapje të strukturave merr peshë të veçantë.

Majko analizon fundin e modelit, Veliaj flet për “fundin e një bote”

Pandeli Majko ka zgjedhur një analizë më të gjerë të humbjes së Vuçiç, teksa u ndal te përqendrimi i pushtetit, ndërthurja e interesave politike dhe ekonomike dhe dobësimi i institucioneve.

Në reagimin e tij, ish-kryeministri socialist ka theksuar se lideri serb u tërhoq si një figurë politike që i kishte mbijetuar kohës së vet, ndërsa në fund ka shkruar “Nga dje, ai nuk i kontrollon më ngjarjet! Tashmë janë ato, që do ta kontrollojnë atë!”  

Fjalët e Majkos nuk janë një deklaratë e drejtpërdrejtë kundër Ramës, por analiza e tij ngre çështje që janë pjesë edhe e debatit shqiptar për raportin mes pushtetit, institucioneve dhe interesave ekonomike. Nëse një sistem i konsoliduar mund të humbasë kontrollin përballë pakënaqësisë qytetare, atëherë edhe partitë që duken të palëkundura duhet të përballen me pyetjen se sa e qëndrueshme është mbështetja e tyre.

Më i drejtpërdrejtë në simbolikën e zgjedhur ka qenë Erion Veliaj, i cili nga qelia ka uruar studentët serbë për fitoren ndaj Vuçiçit, duke e cilësuar atë si një lider “makiavelist dhe populist”. Veliaj ka shkruar se lëvizjet studentore nuk janë “fundi i botës”, por “fundi i një bote”, duke u bërë thirrje qytetarëve dhe politikëbërësve të kuptojnë pritshmëritë e brezit të ri. 

Në kontekstin shqiptar, kjo deklaratë merr një domethënie të veçantë sepse protestat studentore në Tiranë kanë vënë në vështirësi qeverinë, ndërsa kërkesat për ndryshim dhe kritikat ndaj reagimit të institucioneve janë shndërruar në një sfidë politike për Ramën. Megjithatë, nuk ka prova publike që Veliaj po ndërton një lëvizje të organizuar brenda PS-së për të marrë drejtimin e saj. Interpretimi i mesazhit si një sinjal për kryeministrin mbetet një lexim politik, jo një fakt i konfirmuar.

A po mendohet PS-ja përtej Ramës?
Reagimet e këtyre katër figurave nuk janë identike dhe nuk dëshmojnë domosdoshmërisht ekzistencën e një fronti të përbashkët brenda Partisë Socialiste. Bushati ka artikuluar kritika ndaj modelit të pushtetit, Spiropali ka folur për ndryshimin dhe kufijtë e dominimit politik, Majko ka analizuar dobësitë e sistemit të Vuçiç, ndërsa Veliaj ka vënë theksin te fuqia e lëvizjeve studentore.

Por fakti që këto mesazhe vijnë në të njëjtën ditë, pas humbjes së një lideri që kishte dominuar politikën serbe për vite me radhë, i bën ato të lexohen edhe në raport me situatën brenda PS-së.

Kjo pasi humbja e Vuçiç rikthen në vëmendje një mësim politik se asnjë pushtet nuk mund të konsiderohet i përjetshëm dhe asnjë parti nuk mund ta shmangë pafundësisht debatin për të ardhmen e saj./Politiko.al