Access for people with disabilities, businesses risk fines of up to 5 million lekë

Businesses that do not comply with the new requirements for the accessibility of goods and services for people with disabilities will face fines that can reach up to 5 million lekë. For commercial companies, the draft law provides for an alternative measure of up to 0.1% of the total annual turnover of the previous financial year, whichever is higher.

The sanctions are part of the new draft law “On the Inclusion and Accessibility of Persons with Disabilities”, which significantly expands obligations for the private sector. The accessibility rules will include, among others, ATMs, payment and ticket terminals, banking services, e-commerce, passenger transport services, electronic communications and the unique emergency number 112.

However, a fine is not automatically foreseen in every case of finding a violation. When the non-compliance can be corrected and does not pose a serious risk, in the first inspection the economic operator is warned and ordered to take corrective measures. The deadline set by the authority cannot exceed nine months. If the measures are not implemented within the deadline, the failure to act is considered an administrative offense and is punishable by a fine.

The draft law classifies violations into minor, serious and very serious, depending on the impact they have on the ability of persons with disabilities to use the goods or services, the number of persons affected, the duration and repetition of the violation. The maximum penalty provided is up to 5 million lek or, for a commercial company, up to 0.1% of annual turnover, whichever is higher.

The changes affect a wide category of the population. According to the 2023 Census, there were 149,866 people aged 5 and over in Albania who declared some form of disability, or 6.5% of the population in this age group. About 59.5% of them were 65 years of age and over. The most common difficulty was related to walking or climbing stairs, followed by difficulty in vision.

ATMs, banks and electronic tickets must be accessible

One of the main changes is the establishment of mandatory requirements for products and services that are widely used in everyday life.

The category of goods includes computer systems and operating systems, self-service terminals, including ATMs, payment terminals, automatic ticketing and check-in machines, electronic communications equipment and electronic readers.

Për shërbimet, kërkesat shtrihen te komunikimet elektronike, shërbimet që mundësojnë aksesin në mediat audiovizive, shërbimet e transportit ajror, rrugor, hekurudhor dhe ujor që lidhen me faqet online, aplikacionet, biletimin dhe informacionin mbi udhëtimin, si dhe te shërbimet bankare për konsumatorët, librat elektronikë dhe tregtia elektronike. Edhe komunikimet drejt numrit të emergjencës 112 do t’u nënshtrohen rregullave të aksesueshmërisë.

Në sektorin bankar, mbikëqyrja i ngarkohet Bankës së Shqipërisë. Sipas draftit, Banka e Shqipërisë do të kontrollojë përputhshmërinë e shërbimeve bankare me kriteret e aksesueshmërisë, do të mund të kërkojë dokumentacion nga bankat, të shqyrtojë ankesat për mospërputhje dhe të kërkojë masa korrigjuese.

Kriteret e aksesueshmërisë bëhen të detyrueshme edhe për mallrat dhe shërbimet që lidhen me prokurimin publik.

Projektligji synon përafrimin e legjislacionit shqiptar me Direktivën e BE-së 2019/882, të njohur si Akti Europian për Aksesueshmërinë. Akti Europian për Aksesueshmërinë nisi të zbatohet në vendet e BE-së më 28 qershor 2025 dhe përfshin të njëjtat fusha, mes tyre bankat, ATM-të, transportin, tregtinë elektronike, pajisjet informatike dhe komunikimet elektronike.

Përjashtohen mikrondërmarrjet që ofrojnë shërbime

Projektligji parashikon edhe përjashtime për bizneset më të vogla. Mikrondërmarrje konsiderohet një subjekt me më pak se 10 punonjës dhe me xhiro vjetore ose total bilanci që nuk kalon 2 milionë euro.

Mikrondërmarrjet që ofrojnë shërbime përjashtohen nga përmbushja e kërkesave të aksesueshmërisë. Gjithashtu, në përkufizimin e mallrave që mbulohen nga ligji përjashtohen mallrat e prodhuara nga mikrondërmarrjet.

Projektligji njeh gjithashtu rastet kur zbatimi i një kërkese do të ndryshonte në mënyrë thelbësore natyrën e mallit ose shërbimit, apo do t’i vendoste operatorit një “barrë joproporcionale”. Por ky parashikim nuk sjell përjashtim automatik: biznesi duhet ta argumentojë vlerësimin dhe, në përgjithësi, ta dokumentojë atë për pesë vjet.

E drejta për të zgjedhur ndihmësin personal

Projektligji nuk kufizohet vetëm te aksesueshmëria e mallrave dhe shërbimeve. Një pjesë e veçantë rregullon jetesën e pavarur dhe synon ta zhvendosë sistemin drejt një modeli ku personi me aftësi të kufizuara ka më shumë kontroll mbi mbështetjen që merr.

Personi do të ketë të drejtën të zgjedhë, udhëzojë dhe, sipas mënyrës së organizimit të shërbimit, të mbikëqyrë ndihmësin personal. Parashikohet gjithashtu “vendimmarrja e mbështetur”, ku personat që kanë nevojë për ndihmë në marrjen e vendimeve mund të mbështeten nga një individ ose grup individësh të besuar.

Për mjetet ndihmëse, drafti parashikon që sigurimi, rimbursimi, riparimi ose zëvendësimi dhe, sipas rastit, mirëmbajtja të financohen nga Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor. Ndërsa nevojat për asistencë dhe mbështetje financohen nga Buxheti i Shtetit.

Vlerësimi i aftësisë së kufizuar dhe i nevojave për mbështetje do të kryhet nga komisione multidisiplinare dhe do të bazohet në Klasifikimin Ndërkombëtar për Funksionimin, Aftësitë e Kufizuara dhe Shëndetin të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, duke marrë në konsideratë edhe faktorët socialë.

Standardet e hollësishme brenda 18 muajve

Ligji i ri parashikohet të hyjë në fuqi 15 ditë pas botimit në Fletoren Zyrtare, por një pjesë e rëndësishme e rregullave konkrete do të përcaktohen më pas me akte nënligjore.

Këshilli i Ministrave dhe institucionet përgjegjëse do të kenë deri në 18 muaj për miratimin e një sërë aktesh, përfshirë kriteret specifike të aksesueshmërisë për mallrat dhe shërbimet, rregullat e asistencës personale dhe metodologjinë për vlerësimin e barrës joproporcionale. Ligji i ri do të shfuqizojë ligjin nr. 93/2014, ndërsa aktet ekzistuese nënligjore do të vazhdojnë të zbatohen deri në zëvendësimin e tyre.

Projektligji synon pikërisht të zëvendësojë kuadrin e vitit 2014 me një sistem më të unifikuar, duke vendosur përgjegjësi konkrete jo vetëm për institucionet publike, por edhe për operatorët ekonomikë. Relacioni evidenton si probleme të sistemit aktual mungesën e standardeve të detyrueshme kombëtare, nivelin e ulët të aksesueshmërisë së faqeve zyrtare dhe shërbimeve digjitale, zbatimin joefektiv të kërkesave ekzistuese dhe mungesën e detyrimeve të qarta për sektorin privat.

Një element që mbetet i paplotësuar në dokumentacionin e publikuar është kostoja. Në relacionin e datës 28 gusht 2026, te seksioni për efektet buxhetore thuhet se kostoja totale e masave administrative është përllogaritur në Raportin e Vlerësimit të Ndikimit, por shifra konkrete nuk është vendosur në relacion. Dokumenti pohon gjithashtu se projektligji do të ketë efekte financiare për operatorët ekonomikë, pa dhënë në relacion vlerën e tyre.

PJESE NGA PROJEKLIGJI

Masa e sanksionit

1. Shkelja nga operatori ekonomik e detyrimeve të përcaktuara në këtë ligj për garantimin e  aksesueshmërisë së mallrave dhe shërbimeve përbën kundërvajtje administrative dhe dënohet me gjobë deri në 5 000 000 (pesë milionë) lekë ose, në rastin e një shoqërie tregtare deri në 0.1% të xhiros totale vjetore të realizuar në vitin financiar paraardhës, cilado prej
këtyre vlerave është më e lartë.
2. Në përcaktimin e masës së gjobës, autoriteti mbikëqyrës merr parasysh natyrën, rëndësinë, shtrirjen dhe kohëzgjatjen e shkeljes sipas kritereve të parashikuara në nenin 30 të këtij ligji.

Mallrat dhe shërbimet objekt i kërkesave të aksesueshmërisë

The scope of this law includes goods intended for consumer use that are placed on the market and fall into one of the following categories:
a) general-purpose computer systems and their operating systems;
b) self-service terminals, including payment terminals, ATMs, ticket vending machines, check-in machines and interactive information terminals, with the exception of those that are integral parts of vehicles, aircraft, ships or rail transport vehicles;
c) interactive computer-enabled devices used for electronic communications services;
d) interactive computer-enabled devices used for access to audiovisual media services;
e) electronic readers./ Monitor