Associated Press: A mund të frymëzojë fitorja e studentëve serbë protestat kundër Ramës?

Fitorja e kandidatëve të mbështetur nga studentët në Serbi solli festime në Beograd dhe ka rikthyer në vëmendje fuqinë e lëvizjeve studentore kundër pushteteve të konsoliduara.

Pas pranimit të humbjes nga kampi i Aleksandar Vuçiç, mijëra të rinj dolën në rrugë dhe shembën barrierat që rrethonin kampin e njohur si “Ćaciland”, i cili për më shumë se një vit kishte zënë një hapësirë pranë Parlamentit serb dhe zyrave presidenciale.

Sipas Associated Press, kampi ishte kthyer në një pikë tensioni mes mbështetësve të qeverisë dhe lëvizjes studentore, ndërsa protestuesit kundër pushtetit kishin ngritur akuza për intimidim dhe sulme. Për shumë prej të rinjve që festuan fitoren, shembja e barrierave dhe djegia e çadrave simbolizuan fundin e një periudhe të gjatë përplasjesh politike.

Nga tragjedia në Novi Sad te revolta kundër pushtetit

Lëvizja studentore në Serbi mori hov pas tragjedisë së nëntorit 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit u mori jetën 16 personave. Ngjarja nxiti zemërim publik dhe protesta të gjera, ndërsa studentët kërkuan përgjegjësi institucionale dhe hetim të plotë të rrethanave.

Me kalimin e kohës, kërkesat për drejtësi u shndërruan në një lëvizje më të gjerë kundër korrupsionit dhe mënyrës së ushtrimit të pushtetit. Fitorja zgjedhore e kandidatëve të mbështetur prej tyre shënon një etapë të re, por jo domosdoshmërisht fundin e përballjes politike.

Kosova dhe rajoni, pikëpyetjet për politikën e re serbe

Një nga çështjet që pritet të tregojë nëse do të ketë ndryshim të vërtetë është qëndrimi i lëvizjes së re ndaj Kosovës dhe vendeve të tjera të rajonit. Gjatë protestave, studentët kanë kundërshtuar deklarata që justifikonin spastrim etnik, por qëndrimet e tyre për statusin e Kosovës dhe marrëveshjet e dialogut nuk kanë sinjalizuar një shkëputje të qartë nga politika zyrtare serbe.

Analistët e cituar në raportim shohin hapësirë për përmirësim të komunikimit dhe rritje të tolerancës ndëretnike, por nuk presin domosdoshmërisht ndryshime të menjëhershme në çështjet themelore të politikës së jashtme. Edhe raportet me Bosnjë-Hercegovinën, Malin e Zi, Bashkimin Europian dhe Rusinë do të jenë prova për drejtimin që do të marrë pushteti i ri.

Shqipëria, një tjetër front i revoltës së të rinjve

Zhvillimet në Serbi marrin një domethënie të veçantë edhe për Shqipërinë, ku protestat studentore janë zgjeruar përtej kërkesave për reformë në arsim dhe janë shndërruar në një kundërshtim më të gjerë ndaj qeverisë së Edi Ramës.

Demonstratat në Tiranë janë shoqëruar me përplasje mes protestuesve dhe Policisë, ndërsa një pjesë e të rinjve kërkon dorëheqjen e kryeministrit dhe ngre akuza për korrupsion e keqmenaxhim të pasurive publike. Policia ka përdorur gaz lotsjellës dhe ujë me presion për të shpërndarë turmat, duke nxitur debate mbi proporcionalitetin e forcës dhe respektimin e të drejtës për protestë.

Rama dhe Vuçiç kanë ndërtuar marrëdhënie të afërta politike në rajon, por zhvillimet në Serbi nuk nënkuptojnë automatikisht se Shqipëria do të ndjekë të njëjtën rrugë. Ngjashmëritë mes protestave mund të shihen te pakënaqësia ndaj korrupsionit dhe kërkesa për institucione më të përgjegjshme, ndërsa rezultatet politike varen nga rrethanat dhe organizimi në secilin vend.

Në një pjesë të Europës, të rinjtë po shprehin gjithnjë e më shumë pakënaqësi për arsimin, shërbimet sociale, kostot e banimit dhe pasigurinë ekonomike. Sociologia spanjolle Maria Silvestre e përshkruan këtë gjendje si një ndjenjë pasigurie dhe mungese kontrolli mbi të ardhmen, e cila mund të shndërrohet në mobilizim të gjerë kur shfaqet një ngjarje që shërben si shkëndijë.

Fitorja nuk mjafton pa reforma

Përvoja serbe tregon se mobilizimi i qytetarëve mund të sfidojë struktura politike të konsoliduara. Por sfida më e vështirë nis pas fitores: shndërrimi i energjisë së protestave në institucione funksionale, llogaridhënie dhe reforma konkrete.

Analisti politik Ivan Milenkoviç paralajmëron se rrjetet e krijuara gjatë viteve të pushtetit të Vuçiçit do të jenë të vështira për t'u çmontuar. Për Serbinë, por edhe për vendet e tjera të rajonit ku të rinjtë po kërkojnë ndryshim, prova përfundimtare nuk do të jetë vetëm largimi i një pushteti, por aftësia për të ndryshuar mënyrën se si funksionon shteti.