Islanda thotë ‘Jo’! Katër mësime nga referendumi për anëtarësim në BE

Islanda ka votuar 52.8% pro dhe 47.2% kundër rifillimit të negociatave të pranimit me Bashkimin Evropian, duke i mbyllur në mënyrë efektive derën anëtarësimit. Ja katër përfundimet nga referendumi.

Islanda thotë “Jo”.

Në një referendum të ndjekur nga afër që përfundoi me një referendum, vendi nordik hodhi poshtë rihapjen e negociatave të pranimit me Bashkimin Evropian.

Një “po” do ta kishte rinisur procesin që u braktis në vitin 2015. Në atë kohë, Reykjavík arriti të mbyllte 11 kapituj të procesit të gjatë. Kombi i pasur ishte pothuajse i garantuar se do të bëhej një nga kandidatët kryesorë në garë.

Por islandezët në vend të kësaj zgjodhën të ruanin atë që kanë: një partneritet të ngushtë me bllokun prej 27 vendesh, që është vetëm një hap larg anëtarësimit të plotë.

Ja katër përfundimet kryesore.

Peshku i tejkalon të gjitha

Për ata jashtë Islandës, ishte joshëse ta analizonin referendumin përmes një lente gjeopolitike: lufta e Rusisë kundër Ukrainës, konkurrenca e padrejtë e Kinës dhe, sigurisht, Donald Trump dhe tarifat e tij ndëshkuese dhe kërcënimet për të aneksuar Groenlandën.

Por faktori kryesor që i dha votën ishte pikërisht peshku.

Si një ishull me një Zonë Ekonomike Ekskluzive të gjerë në Atlantikun e Veriut, industria e peshkimit është thellësisht e rrënjosur në vetëdijen kombëtare . Është një punëdhënës i madh, që përbën rreth 8% të PBB-së së vendit dhe gati 40% të eksporteve të tij.

Vendi i mbron me xhelozi të drejtat e tij të peshkimit. Midis viteve 1958 dhe 1976, Islanda dhe Mbretëria e Bashkuar u përfshinë në një seri përballjesh të quajtura “Luftërat e Merlucit”, të cilat përfunduan me fitoren e Reykjavík ndaj Londrës.

Anëtarësimi në BE do ta kishte futur Islandën nën Politikën e Përbashkët të Peshkimit (CFP), e cila dikton rregulla se kush mund të peshkojë, ku dhe kur mund të peshkojë dhe sa mund të kapë. Shumica e këtyre kuotave përcaktohen çdo vit pas negociatave. Shtetet anëtare janë më pas përgjegjëse për të siguruar që peshkatarët të mos i tejkalojnë kufijtë.

Në prag të referendumit, një sondazh i Gallup tregoi se 90% e kompanive islandeze të lidhura me sektorin e peshkimit kundërshtonin bashkimin me bllokun.

Qeveria u përpoq t’i zbutte këto shqetësime duke deklaruar se do t’i kërkonte Brukselit “autoritet të plotë” mbi sistemin e peshkimit të vendit. Komisioni Europian tha se ishte gati të shqyrtonte zgjidhje “kreative”.

Megjithatë, këto deklarata me sa duket nuk arritën t’i bindnin ata që kishin frikë nga pasojat e heqjes dorë nga shumë kontroll.

Një ndarje e thellë urbane-rurale

Ndarja urbane-rurale në referendum ishte e qartë.

Nga gjashtë zonat zgjedhore në vend, vetëm dy votuan “po”. Dhe këto dy ndodhen në kryeqytet, Reykjavík, qendra e pushtetit.

Në jug të Reykjavíkut, 54.5% e votuesve zgjodhën “po”. Në veri të Reykjavíkut, përqindja ishte edhe më e lartë, në 57.5%, duke përputhur një model të vërejtur diku tjetër në Evropë që tregon mbështetje më të madhe për integrimin politik dhe ekonomik në qytetet e mëdha.

Në të kundërt, zonat zgjedhore Veriperëndimore, Verilindore dhe Jugore votuan të gjitha “jo” me diferenca që tejkalonin pragun prej 60%. Në këto komunitete rurale, industria e peshkimit luan një rol më të madh në punësim krahasuar me kryeqytetin, ku është margjinale.

Në zonën zgjedhore Jugperëndimore, e cila rrethon Reykjavikun dhe ishte e fundit që raportoi rezultatet përfundimtare, 47% votuan “po” dhe 53% votuan “jo”.

Pjesëmarrja në referendum (82.5%) ishte më e lartë se në zgjedhjet e mëparshme parlamentare në Islandë (80.18%), duke reflektuar interesin e gjerë për këtë çështje.

Në total, u hodhën 225,031 vota: 118,040 zgjodhën “jo” (52.8%) dhe 105,399 zgjodhën “po” (47.2%). Ndërkohë, 1,652 ishin të zbrazëta ose të pavlefshme.

Statusi quo qëndron i fortë

Duke refuzuar bisedimet e pranimit, islandezët i qëndrojnë besnikë status quo-së së krijuar sipas nevojave të tyre, të cilën e kanë krijuar gjatë dekadave të angazhimit me Brukselin.

Islanda tashmë gëzon akses të gjerë dhe të pakufizuar në tregun e vetëm sipas marrëveshjes së Zonës Ekonomike Evropiane së bashku me Norvegjinë dhe Lihtenshtajnin. (Peshkimi dhe bujqësia janë përjashtuar dukshëm nga kjo skemë.)

Ishulli nordik është pjesë e Zonës Shengen, Sistemit të Tregtimit të Emetimeve (ETS) dhe programeve kryesore si Erasmus dhe Horizon. Ky nivel aksesi i ka kërkuar Islandës të miratojë gati 9,000 pjesë të legjislacionit të BE-së, pa pasur nevojë për votë në Bruksel.

Vendi është gjithashtu i lidhur ngushtë me politikën e jashtme të bllokut dhe është anëtar i NATO-s, Këshillit të Evropës dhe “Koalicionit të të Gatshmëve” për Ukrainën.

Kur votuesit u pyetën nëse donin ta çonin këtë partneritet deri në vijën e finishit, ata dukeshin se kishin arritur në përfundimin se “deri tani, gjithçka mirë” ishte e mjaftueshme.

Kryeministrja Kristrún Frostadóttir tregoi se si, gjatë fushatës, kishte parë “njerëzit janë shumë të kënaqur me marrëveshjen e EEA-së dhe me marrëveshjet që kemi aktualisht me Bashkimin Evropian”.

“Kjo mund të tregojë se duhet të bëjmë një punë edhe më të mirë në mbrojtjen e asaj marrëveshjeje dhe shpresoj që i gjithë parlamenti do ta mbështesë këtë”, tha ajo.

Asnjë hyrje për të pasurit

Nëse Islanda do të kishte zgjedhur të rifillonte bisedimet e pranimit, ajo do të ishte bërë menjëherë një favorite në garë.

Zyrtarët dhe diplomatët në Bruksel pranuan privatisht se vendi nordik, me PBB-në e tij të lakmueshme prej 84,000 eurosh për frymë, ekonominë shumë të zhvilluar dhe përzierjen gati 100% të energjisë elektrike të rinovueshme, do të kishte kaluar në krye të radhës brenda natës.

Por ata ishin gjithashtu të vetëdijshëm për pamjen e vështirë të Islandës që i tejkalonte kandidatët e tjerë, veçanërisht ata në Ballkanin Perëndimor, të cilët kanë pritur më shumë se një dekadë për t’u bashkuar me bllokun. Bashkimi i Islandës dhe Malit të Zi u propozua si një zgjidhje e mundshme për të shmangur reagimin negativ nga rajoni.

Kjo nuk do të ndodhë dhe gara e anëtarësimit do të mbetet ashtu siç është./Euronews.com