What does Edi Rama mean by "dialogue"?

By Vincent Yusui van Gerven Oei , The Albanian Mechanism

For several days in a row, the space in front of the Prime Minister's Office has been transformed into the scene of a surreal situation. Early in the morning, employees of the Prime Minister's Office come out to place chairs in a circle in front of the monumental stairs that lead to a barricaded entrance, covered by an armored but dilapidated installation by Philippe Parreno, Marquee Tirana.

Prime Minister Edi Rama appears with his social media followers. With all the solemnity that a statesman can display, he places a small white card on each chair, on which the word “DIALOGUE” is written. He then leaves and the video is published on his social media accounts. In the afternoon, protesters arrive and destroy the installation.

At first glance, it seems as if no dialogue has taken place, at least not in the usual sense of the word. But if we look a little closer at this performance, which has been repeating for days now, a form of communication emerges.

On the first day, October 20, Rama placed luxurious wooden chairs, covered in red velvet and decorated with the Prime Minister’s coat of arms. Initially, protesters overturned them, and later threw them towards the entrance. The next day, they were replaced with about fifteen black polypropylene chairs, the Napoleon Stacking Side Chair model (priced at about 42 pounds each). These were also immediately destroyed by protesters.

The next day, the prime minister set up stone pedestals instead of chairs. Although these could not be easily destroyed, protesters turned them upside down and used them as defensive devices against police vehicles, rolling them towards the boulevard. Yesterday, neither chairs nor pedestals were set up, but only a massive concrete table, surrounded by cushions. The cushions, of course, were burned a few hours later.

Today it seems that we have arrived at what could be called a moment of synthesis, where the table, which yesterday was neither moved nor destroyed, is now surrounded by wooden chairs, polypropylene chairs, stone pedestals, and cushions, recreating the entire first cycle.

The importance lies in the way Rama conceives of dialogue: for him, every dialogue is, by definition, a challenge.

"Let's see how you're going to handle these today!", this man thinks every morning when he wakes up in despair.

Kjo qasje nuk është aspak e re. Për shembull, në vitin 2019, protestues të Partisë Demokratike sulmuan veprën Giant Triple Mushroom të Carsten Höller-it, e cila ishte vendosur pranë Kryeministrisë, së bashku me veprën e Parreno-s, me rastin e hapjes së Qendrës për Hapje dhe Dialog në vitin 2015.[1]

Instalacioni i Höller-it u zëvendësua përfundimisht me një version më të madh, tashmë të pajisur me një grep në pjesën e sipërme, në mënyrë që të mund të ngrihej lehtësisht me vinç dhe të zhvendosej në një vend të sigurt në rast trazirash civile. (Në fakt, prej muajsh nuk është parë më.) Höller-it i pëlqente ideja që kërpudha të rikthehej më e madhe: “Sa herë që shkatërrohet, do të rikthehet më e madhe!” Mbaj mend që e kam lexuar këtë në një postim të tij në Twitter. Pikërisht e njëjta logjikë qëndron në themel të “performancës” së Ramës me dialogun.

Në konceptimin e tij të dialogut si sfidë, Rama huazon qartësisht gjuhën e artit bashkëkohor: karriget e vendosura përpara Kryeministrisë duken si një instalacion mbi dialogun, dhe jo si një ftesë e sinqertë për të shkëmbyer ide realisht, mbi bazën e barazisë. Rama mendon se shkatërrimi i përditshëm i instalacionit të tij të dialogut “provon” se protestuesit nuk duan dialog, ndërsa protestuesit, nga ana e tyre, vënë në dukje se kryeministri e ka refuzuar dialogun prej muajsh dhe se ata, nga ana e tyre, e kundërshtojnë këtë shfaqje teatrale.

Ngjyrimet e artit bashkëkohor nuk u kanë shpëtuar as vetë protestuesve, të cilët kanë krijuar meme në rrjetet sociale, si ajo ku Rama shfaqet i veshur si Marina Abramović në performancën e saj The Artist Is Present (Artisti është i pranishëm), si dhe një performancë ku një grup studentësh anonimë vendosën qafat mbi piedestale, duke i riinterpretuar ato si vende ekzekutimi me prerje koke. Në këtë mënyrë, gjuha formale e artit bashkëkohor po depërton gradualisht në skenën e protestës qytetare.

Me fjalë të tjera, duke e “hapur” çdo ditë me vendosjen e karrigeve përpara Kryeministrisë, Rama synon ta kornizojë të gjithë ditën si “veprën” e tij. Ashtu siç Abramović sfidonte publikun të ulej përballë saj dhe të përfshihej, të përthithej, në një performancë që zgjaste me ditë të tëra, Rama i sfidon çdo ditë protestuesit – dhe policinë – që të “performojnë”: përplasjen mes dhunës revolucionare dhe dhunës shtypëse të shtetit, si një vepër arti performativ, me Ramën në rolin e skenografit vizionar.

E gjithë kjo është, për fat të keq, pasojë e lënies në pushtet për dy dekada të një njeriu që dëshiron ta pikturojë vendin e tij “si një telajo”. “Edhe në politikë përpiqem të pikturoj një telajo. Përfytyroj se si dua të jetë vendi ynë, si dua të ndihet ai”, tha Rama në vitin 2014, gjatë konferencës Creative Time.

Ai vazhdon të bëjë pikërisht të njëjtën gjë edhe sot, dhe kjo është arsyeja kryesore pse nuk arrin ta përfytyrojë mundësinë e një dialogu të vërtetë: një telajo nuk të kthen përgjigje.

But the protesters refuse to be a canvas anymore. They oppose Rama's efforts to force them to perform within his work and want to reclaim the very term that Rama has stolen from them from the public space, at least since the opening of the Center for Opening and Dialogue, in front of whose doors, now barricaded (how ironic!), he stages his social media content every day, mockingly holding up the concept he has denied his people for almost two decades: dialogue.