2025 na shkrumboi 60 mijë hektarë, 2026 po përsërit skenarin. Çfarë mësoi Shqipëria nga zjarret e vitit të kaluar?

Vera e vitit 2025 e vendosi Shqipërinë përballë një prej sezoneve më të vështira të zjarreve në dekadat e fundit. Rreth 60 mijë hektarë u përfshinë nga zjarret dhe më shumë se 130 vatra u regjistruan gjatë sezonit, sipas të dhënave të publikuara për vitin 2025.

Një vit më vonë, zjarret janë rikthyer në disa prej zonave më të ekspozuara të vendit.

Në gusht 2026, flakët janë shfaqur në disa qarqe, me situata të raportuara në Krujë, Tiranë, Mallakastër dhe Lurë, ndërsa disa prej vatrave janë afruar pranë zonave të banuara dhe kanë kërkuar ndërhyrje nga ajri.

Krahasimi mes dy viteve tregon një element të rëndësishëm: rreziku nuk është më një episod i veçuar i një sezoni të jashtëzakonshëm, por një problem që përsëritet në të njëjtën periudhë të vitit.

2025: një sezon rekord në sipërfaqe të djegur

Të dhënat e vitit të kaluar tregojnë shkallën e problemit. Sipas një analize të publikuar në fillim të vitit 2026, rreth 60 mijë hektarë u dogjën gjatë vitit 2025. Të dhënat e EFFIS tregonin se deri në mesin e gushtit ishin djegur më shumë se 55 mijë hektarë. 

Në një tjetër përllogaritje të publikuar në korrik 2026, sipërfaqja e pyjeve dhe kullotave të prekura nga zjarret në 2025 vlerësohet rreth 49 mijë hektarë, me një dëm ekonomik të përllogaritur në rreth 77 milionë euro, shkruan Politiko.al.

Shifrat ndryshojnë sipas metodologjisë dhe kategorisë së sipërfaqes së matur, por të gjitha tregojnë të njëjtën tablo: 2025 ishte një vit me dëme jashtëzakonisht të mëdha nga zjarret.

Problemi nuk ishte vetëm numri i vatrave. Ishte sipërfaqja e prekur, kohëzgjatja e disa zjarreve, evakuimet dhe përhapja e flakëve drejt zonave të banuara dhe zonave me rëndësi natyrore.

2026: zjarret rikthehen në disa qarqe njëkohësisht

Në gushtin e këtij viti, situata po shfaqet në një tjetër formë. Në vend të një episodi të vetëm, kemi vatrat e shpërndara në disa zona gjeografike, duke kërkuar shpërndarje të forcave dhe mjeteve në të njëjtën kohë.

Në Tiranë janë raportuar vatra në Priskë të Madhe, Daias dhe zona të tjera, ndërsa një vatër është riaktivizuar edhe në zonën e Dajtit. Në Priskë të Madhe, forcat e MZSH-së dhe ADZM-së janë mbështetur nga një helikopter i Forcave të Armatosura. 

Në Krujë, situata është bërë veçanërisht e ndërlikuar për shkak të afërsisë së flakëve me zonat e banuara. Raportimet e 12 gushtit flasin për evakuime dhe ndërhyrje me mjete ajrore.

Në Mallakastër, zjarret janë raportuar nën kontroll, por në zona të tjera vijojnë vatra aktive dhe ndërhyrjet. Në Lurë, një tjetër zonë me rëndësi të madhe pyjore, zjarret kanë kërkuar ndërhyrje tokësore dhe ajrore.

Kjo shpërndarje e vatrave është një nga elementët që e bën menaxhimin e sezonit të vështirë: burimet nuk përqendrohen në një pikë të vetme, por duhet të ndahen në disa fronte.

Nga 2025 në 2026: a është rritur kapaciteti i reagimit?

Këtu duhet bërë dallimi mes dy gjërave: kapacitetit të reagimit dhe parandalimit.

Në përballjen me zjarret, Shqipëria përdor një kombinim të forcave zjarrfikëse, strukturave të emergjencave, Forcave të Armatosura, strukturave të zonave të mbrojtura dhe mjeteve ajrore, shkruan politiko.al.

Në raste të caktuara, ndërhyrja nga ajri bëhet vendimtare, sidomos në terrene malore ku mjetet tokësore kanë vështirësi të afrohen. Por prania e mjeteve ajrore nuk do të thotë automatikisht se problemi është zgjidhur.

Një helikopter apo avion mund të kufizojë një vatër pasi ajo ka shpërthyer. Parandalimi kërkon një tjetër zinxhir masash: monitorim, zbulim të hershëm, patrullim, mirëmbajtje të terreneve, akses rrugor dhe reagim brenda minutave të para.

Emergjencat përballen me një problem logjistik

Kur disa zjarre ndodhin njëkohësisht, çështja nuk është vetëm sa zjarrfikës ka Shqipëria. Pyetja bëhet: sa forca dhe mjete mund të vendosen në të njëjtën kohë në pika të ndryshme?

Një vatër në Krujë kërkon burime. Një tjetër në Tiranë kërkon burime. Një zjarr në Mallakastër kërkon burime të tjera. Ndërkohë, nëse një vatër shpërthen në një zonë të mbrojtur si Lura, terreni dhe largësia e bëjnë ndërhyrjen edhe më të komplikuar.

Kjo krijon një problem klasik të menaxhimit të emergjencave: sa më shumë vatra aktive të ketë në të njëjtën kohë, aq më shumë shpërndahen kapacitetet. Në këtë pikë, koha e zbulimit bëhet po aq e rëndësishme sa numri i mjeteve, shkruan Politiko.al.

Klima po ndryshon kushtet në të cilat ndodhin zjarret

Zjarret nuk mund të analizohen të shkëputura nga kushtet klimatike. Viti 2025 u karakterizua nga temperatura të larta, periudha të zgjatura thatësire dhe më pas episode me reshje intensive. Sipas analizave klimatike të publikuara për Shqipërinë, vendi u përball me një kombinim të temperaturave mbi normalen, thatësirës dhe reshjeve ekstreme. 

Kjo është e rëndësishme sepse një verë më e nxehtë dhe më e thatë krijon më shumë material të djegshëm dhe favorizon përhapjen e flakëve.

Pra, klima nuk është domosdoshmërisht shkaku i drejtpërdrejtë i çdo zjarri. Por ajo mund të përcaktojë sa shpejt përhapet një zjarr, sa vështirë kontrollohet dhe sa e madhe bëhet sipërfaqja e dëmtuar.

Shkaku i zjarrit dhe kushtet që e bëjnë katastrofë janë dy gjëra të ndryshme

Një tjetër element i rëndësishëm është dallimi mes shkakut të ndezjes dhe shkallës së përhapjes. Një zjarr mund të nisë nga pakujdesia, nga aktiviteti bujqësor, nga një defekt teknik apo nga zjarrvënia e qëllimshme.

Por fakti që një vatër ndizet nuk shpjegon i vetëm përmasat e dëmit. Përhapja ndikohet nga temperatura, era, lagështia, terreni, bimësia dhe koha që kalon deri në ndërhyrjen e parë, shkruan politiko.al.

Kjo do të thotë se lufta kundër zjarreve duhet të ketë dy drejtime: të reduktojë ndezjet dhe të reduktojë mundësinë që një vatër e vogël të shndërrohet në zjarr të madh.

Pyjet e djegura nuk rikthehen me përfundimin e emergjencës

Një nga problemet e analizës së zjarreve është se vëmendja përqendrohet te momenti i krizës. Kur flakët shuhen, operacioni konsiderohet i përfunduar. Por dëmi ekologjik dhe ekonomik sapo ka nisur të matet.

Në 2025, përveç sipërfaqes së djegur, pasojat u shtrinë edhe në bujqësi. Të dhënat e përfshira në analizën klimatike të vitit raportojnë rënie të prodhimit të grurit në Lushnjë dhe ulje të ndjeshme të prodhimit të ullirit. 

Humbja e pyjeve sjell gjithashtu pasoja afatgjata për tokën, biodiversitetin, mbajtjen e ujit dhe rrezikun e erozionit. Kjo do të thotë se kostoja e zjarrit nuk matet vetëm me sipërfaqen e djegur. Duhet të llogaritet edhe kostoja që vjen muaj dhe vite më pas.

Çfarë tregon krahasimi 2025–2026?

Krahasimi i dy sezoneve nxjerr në pah disa përfundime.

2025 ishte viti i dëmit masiv. Rreth 60 mijë hektarë u prekën nga zjarret dhe vendi përjetoi një sezon jashtëzakonisht të rëndë.

2026 po tregon përsëritjen e rrezikut. Në mes të gushtit, vatrat janë shfaqur njëkohësisht në disa qarqe dhe kanë kërkuar ndërhyrje tokësore dhe ajrore. 

Kushtet klimatike mbeten një faktor rëndues. Temperaturat e larta dhe thatësira rrisin rrezikun e përhapjes së zjarreve.

Emergjencat duhet të menaxhojnë disa fronte njëkohësisht. Kjo e bën kapacitetin logjistik dhe kohën e reagimit vendimtare.

Dhe mbi të gjitha, një sezon i rëndë nuk duhet të matet vetëm me numrin e zjarreve të fikura, por edhe me atë se sa prej tyre u zbuluan dhe u izoluan në fazat e para.

Nga reagimi te parandalimi

Për Shqipërinë, sfida e sezonit të zjarreve nuk është më një ngjarje e paparashikueshme.

Të dhënat e 2025 dhe situata e 2026 tregojnë se vendi duhet të planifikojë për një sezon ku zjarret mund të shfaqen në disa pika njëkohësisht dhe ku kushtet atmosferike mund të favorizojnë përhapjen e shpejtë.

Kjo e zhvendos fokusin nga një pyetje e vetme:

Sa mjete kemi për të fikur zjarrin? te një seri pyetjesh më të rëndësishme:

Sa shpejt e zbulojmë? Sa shpejt ndërhyjmë? Sa zona me rrezik janë identifikuar përpara sezonit? Sa mirë janë të aksesueshme zonat pyjore? Sa kapacitete ajrore mund të përdoren njëkohësisht? Dhe sa efektiv është sistemi për të parandaluar përsëritjen e zjarreve?

Krahasimi mes 2025 dhe gushtit 2026 nuk tregon ende se cili vit do të ketë dëmin më të madh në sipërfaqe. Sezoni i zjarreve të vitit 2026 nuk ka përfunduar.

Shqipëria hyri në 2026 pas një prej sezoneve më të rënda të zjarreve të viteve të fundit dhe, vetëm një vit më pas, po përballet sërish me vatra të shumta, në disa prej tyre pranë zonave të banuara dhe zonave të mbrojtura./Politiko.al