Qeveria “investon” te hormonet në mes të krizës së spitaleve publike

Politiko.al

Ministria e Shëndetësisë ka miratuar udhëzimin për ofrimin e terapisë hormonale për personat transgjinorë në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza”. Për herë të parë në Shqipëri, trajtimi do të ofrohet në sistemin publik dhe do të realizohet pranë shërbimit të Endokrinologjisë në QSUT.

Sipas dokumentit, terapia do të jetë e aksesueshme për burrat transgjinorë që kalojnë nga vajzë në burrë përmes testosteronit, si dhe për gratë transgjinore që kalojnë nga burrë në grua përmes estrogjenit dhe anti-androgjenëve.

Terapia nis nga mosha 16 vjeç

Protokolli përcakton se trajtimi zakonisht mund të nisë nga mosha 16 vjeç, ndërsa në raste të veçanta edhe nga mosha 14 vjeç, pas vlerësimeve të specializuara dhe miratimit të familjes.

Përpara nisjes së terapisë, pacientët duhet t’i nënshtrohen analizave laboratorike, vlerësimeve mjekësore dhe psikosociale, si dhe të firmosin dokumentin e pëlqimit të informuar për efektet dhe pasojat e mundshme afatgjata të trajtimit.

Ndryshimet fizike dhe rreziqet shëndetësore

Sipas udhëzimit, terapia hormonale sjell ndryshime graduale fizike përgjatë muajve dhe viteve të para të trajtimit. Tek burrat transgjinorë mund të ndodhë trashja e zërit, rritja e qimeve dhe shtimi i masës muskulore, ndërsa tek gratë transgjinore zhvillimi i gjoksit, zbutja e lëkurës dhe reduktimi i qimeve trupore.

Dokumenti paralajmëron edhe për rreziqe shëndetësore si problemet kardiovaskulare, hipertensioni, çrregullimet metabolike dhe komplikacionet tromboembolike. Për këtë arsye parashikohet monitorim i vazhdueshëm mjekësor, sidomos gjatë vitit të parë të trajtimit.

Trajtim i mbuluar nga fondet publike

Në udhëzimin fillestar thuhet se terapia hormonale do të mbulohet nga fondet publike përmes sigurimeve të detyrueshme shëndetësore. Deri më tani, shumë persona transgjinorë në Shqipëri i janë drejtuar klinikave private jashtë vendit për të kryer trajtimet hormonale.

Megjithatë, më pas Ministria e Shëndetësisë doli me një tjetër sqarim, ku theksoi se dokumenti është vetëm një udhëzues orientues klinik dhe jo një protokoll përfundimtar terapeutik.

Tomini: Nuk ka skemë rimbursimi

Zv.ministrja e Shëndetësisë, Eugena Tomini, deklaroi se dokumenti nuk përcakton skema rimbursimi për medikamentet hormonale dhe se udhëzuesi i referohet vetëm adultëve të këtij target grupi.

Sipas saj, dokumenti është hartuar mbi bazën e praktikave ndërkombëtare dhe ka për qëllim orientimin e profesionistëve të shëndetësisë për rekomandimin e trajtimit hormonal.

Spitalet publike në krizë

Vendimi ka hapur debat të fortë publik, pasi vjen në një kohë kur sistemi shëndetësor shqiptar përballet me probleme të shumta. Denoncimet për mungesë ilaçesh, mungesë shtretërish, pajisjesh dhe kushte të amortizuara në spitale janë bërë të vazhdueshme.

Pacientët dhe familjarët raportojnë prej vitesh se në shumë raste detyrohen të blejnë vetë materiale bazë mjekësore, ndërsa të sëmurët me diagnoza të rënda përballen me mungesë trajtimesh dhe medikamentesh jetike.

Reagimet kundër nismës

Aktivistja Marinela Pasbakhsh u shpreh kundër nismës, duke theksuar që do të bëhet një kasaphanë me fëmijët, sikurse ka ndodhur në SHBA.

Po ashtu ajo vuri në dukje faktin që kjo terapi do të ofrohet në një vend që s’ka lekë për morfinë për të sëmurët me kancer.

“Një gjë që s’duhet të heshtim dhe ta pranojmë është një gjë shumë e rëndë, pasi pasojat do t’i shkosh pas 5 vitesh, fëmija juaj në prag të adoleshencës do indoktrinohet në shkollë, e gjithë shoqëria do jetë duke punuar kundër rolit tënd si prind. Ti do humbasësh zërin që ke, dashurinë që ke.

Ngrihuni dhe merreni shumë seriozisht, mos e pranoni këtë gjë, është e turpshme. Po flasim për një Shqipëri që s’ka financa për të financuar morfinën për pacientët në stadin e fundit të kancerit. Jemi duke folur ne tani, që miliona euro të shkojnë që të bëhet kasaphanë me fëmijët tanë. Ky është tmerr.

Po ngrihuni prindër sepse do shikoni pasojat që janë në Amerikë. Të ndryshosh 14 vjeç të ndryshosh gjini, është tmerr. Këshillë nga zemra, mos e pranoni”, tha aktivistja.

Debati për prioritetet e shëndetësisë

Vendimi për terapinë hormonale ka rikthyer diskutimin mbi prioritetet e sistemit shëndetësor shqiptar. Si mund të financohen shërbime të reja, ndërkohë që spitalet publike vazhdojnë të përballen me mungesa elementare dhe qytetarët ankohen për shërbime minimale?

Në shumë pavijone të spitaleve shqiptare, pacientët vazhdojnë të denoncojnë mungesën e ilaçeve, analizave, higjienës dhe kushteve bazë, duke e bërë debatin edhe më të fortë mbi mënyrën se ku po orientohen fondet publike në shëndetësi.